معرفی وبلاگ
این وبلاگ هم اخبار مربوط دانشگاه پیام نور را میگه ، هم داستان و گاه گداری هم مطالب خواندنی دیگه امیدوارم مورد قبولتون واقع بشه *************************** *************************** برای بهتر دیدن هر مطلب بر روی لینک ( ادامه مطلب ) که پایان هر قسمت آمده کلیک کنید *************************** *************************** وقتی چیزی را از دست دادی، درس گرفتن از آن را از دست نده. *************************** ***************************
دسته
پيوند ها
پايگاه هاي علمي
دانشگاه هاي ايران
ژورنال هاي شيمي
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 564999
تعداد نوشته ها : 827
تعداد نظرات : 236
فریاد ها را همه می شنوند هنر واقعی شنیدن صدای سکوت است - دکتر علی شریعتی
Rss
طراح قالب
محمدرضا عابدي

خط قرمزهاي تغذيه در روزه‌ داري

 

 

خط قرمزهاي تغذيه در روزه‌ داريروزه‌ داري مي‌تواند به تغذيه مناسب كمك شاياني كند. بدن انسان براي حفظ سلامتي خود همواره مقداري چربي به عنوان ذخيره انرژي در نقاط مختلف ذخيره مي‌كند. اين چربي‌ها به مرور ممكن است مقداري از كاروتنوئيدهاي خورده شده توسط فرد را در خود ذخيره نموده و تغيير رنگ دهند. به علاوه در مدت طولاني اگر اين چربي‌ها در بدن باقي بمانند، به شكل فشرده‌تر در آمده و احتمال مورد استفاده قرار گرفتن چربي‌هاي قرار گرفته در مركز بدن نيز كمتر مي‌شود. روزه‌ داري به بدن فرصت مي‌دهد تا اين چربي‌هاي زمانمند را بسوزاند و پس از پايان دوره روزه‌داري، به جاي آنها چربي تازه و مناسب‌تري را جايگزين نمايد. به ويژه براي افرادي كه چربي زيادي در بدن خود ذخيره كرده‌اند، فرصت مغتنمي ‌فراهم مي‌شود تا مقداري از چربي‌ها را براي توليد انرژي به مصرف رسانند و از اضافه وزن خود بكاهند.

گرچه روزه حتي براي افراد لاغر نيز مي‌تواند مفيد باشد، ولي ذكر اين نكته ضروري است كه اگر فرد بسيار لاغر و يا داراي بيماري لطمه زننده و يا شرايط فيزيولوژيكي خاصي باشد كه طبق نظر پزشك، روزه‌داري منجر به صدمه به بدن او مي‌شود، روزه‌داري براي او قابل توصيه نخواهد بود.

بدن انسان علاوه بر نياز به انرژي براي زنده ماندن و انجام فعاليت‌هاي روزمره، به پروتئين‌ها نيز براي ساخت سلول‌هاي جديد (جايگزين سلول‌هاي مرده و نيز سلول‌هاي اضافه در زمان رشد و نمو) نياز دارد. اگر مقدار انرژي كه از كربوهيدرات‌ها (اعم از كربوهيدرات‌هاي ساده مثل قند و شكر و يا انواع پيچيده مثل نشاسته موجود در نان، برنج،‌ سيب‌زميني، ذرت و جو) و چربي‌ها (اعم از انواع حيواني و يا گياهي شامل روغن‌هاي مايع و جامد) به بدن مي‌رسد كافي نباشد، بدن به ناچار به سوزاندن پروتئين‌هاي با ارزش خود روي مي‌آورد. افرادي كه در اثر داشتن رژيم‌هاي غذايي نادرست وزن زيادي را در مدتي كوتاه از دست مي‌دهند، در واقع عضلات خود را از دست مي‌دهند. لازم به ذكر است پروتئيني كه در بدن از بين برود ممكن است مدت‌ها وقت و غذاي مناسب لازم باشد تا بتواند دوباره جايگزين شود. به همين ترتيب، اگر روزه‌ داري براي كساني منجر به سوخت شديد پروتئين‌هاي بدن شود، لازم است رژيم غذايي اين افراد به دقت مورد بازنگري و كنترل قرار گيرد.

به هنگام روزه‌ داري، سطح انسولين خون در طي روز پايين‌تر از روزهاي معمولي است. در واقع بدن از ذخاير انرژي خود يعني گليكوژن يا قند حيواني ذخيره شده در كبد و عضلات و همچنين از چربي موجود در بافت چربي براي تامين انرژي استفاده مي‌كند كه اينها موجب افزايش سطح انسولين خون نمي‌شوند و به همين دليل، هنگام روزه‌ داري ميزان انسولين خون كمي‌پايين‌ تر از روزها ي ديگر است. كاهش انسولين خون احتمال ذخيره چربي (شروع چاقي) و همچنين احتمال مقاوم شدن سلول‌ها به انسولين (كه خود زمينه‌ساز شروع ديابت است) را كاهش مي‌دهد. روزه‌داري علاوه بر اين كه منجر به استراحت دستگاه گوارش مي‌شود، سوخت‌وساز بدن را تنظيم كرده و احتمال ابتلا به برخي بيماري‌ها از جمله افسردگي و استرس، افزايش فشارخون، ميگرن، افزايش وزن، بي‌خوابي و گاها ديابت را كاهش مي‌دهد. با اين حال، در برخي موارد روزه داري مي‌تواند در افراد بيمار لطماتي را به سلامت فرد وارد سازد كه به همين دليل لازم است اين افراد براي اطمينان از بي‌خطر بودن روزه گرفتن با پزشك خود مشورت كنند تا درصورت احتمال لطمه به سلامتي، از روزه گرفتن خودداري نمايند. در اين مقاله به تاثير روزه‌داري بر بعضي بيماري‌ها مي‌پردازيم. باشد كه اطلاعات ارائه شده بتواند در امر راهنمايي مبتلايان به هنگام روزه‌داري سودمند افتد.

ديابت و روزه‌ داري
ديابت از جمله بيماري‌هايي است كه بسته به ميزان شدت و همچنين نوع آن، توصيه‌هاي متفاوتي براي روزه داري خواهد داشت. افراد مبتلا به ديابت كه دارو دريافت مي‌كنند، با توجه به شدت بيماري و با مشورت پزشك ممكن است مجاز به روزه‌داري باشند. در مبتلايان به ديابت غيروابسته به انسولين (ديابت نوع ۲) كه داراي اضافه وزن بالا باشند (BMI بالاتر از ۲۸ دارند) و با دريافت منظم دارو (به صورت ۲ بار در شبانه روز) قندخون خود را كنترل مي‌كنند، روزه‌داري نه تنها مضر نيست، بلكه مي‌تواند مفيد نيز باشد.
افراد ديابتي كه داراي شرايط زير هستند (با تشخيص پزشك) لازم است از روزه‌ داري خودداري نمايند.
۱) افراد مبتلا به ديابت (چه از نوع وابسته به انسولين و چه غير وابسته به انسولين) كه هنوز بيماري خود را كنترل نكرده اند و قند خون آنها هنوز به حد قابل قبولي نرسيده است.
۲) مبتلاياني كه قند بالا داشته، ولي هنوز از داروي خاص و همچنين فعاليت بدني مناسب جهت درمان ديابت پيروي نمي‌كنند.
۳) مبتلايان به ديابت نوع ۱ (وابسته به انسولين) كه در روز چند نوبت لازم است انسولين تزريق كنند.
۴) ديابتي‌هاي مبتلا به عفونت.
۵) افراد مبتلا به پرفشاري خون كنترل نشده و همچنين آنژين (نوعي بيماري قلبي) درمان نشده.
۶) آنان كه سابقه كتواسيدوز ( افزايش اجسام كتوني درخون و ادرار) دارند.
۷) افرادي كه در طول روز ۲ بار يا بيشتر به افزايش قندخون (هيپرگليسمي) ياكاهش آن (هيپوگليسمي) دچار مي‌شوند. اگر فرد دچار تعريق، عرق سرد و تپش قلب شود، اين نشانه افت قند خون است كه در اين صورت بايد روزه‌ باز شود.
8) خانم‌هاي باردار و يا شيرده مبتلا به ديابت
۹) افراد سالخورده مبتلا به ديابت

توصيه‌هاي لازم براي افراد مبتلا به ديابت در طول ماه مبارك رمضان
۱) افزايش دريافت مواد غذايي پرچرب و پركربوهيدرات و به طور كلي پرخوري در افراد ديابتي، منجر به افزايش قند خون و افزايش وزن خواهد شد. بيماران ديابتي در طول روزهاي ماه رمضان مانند روزهاي معمولي بايد از دريافت كالري بيش از حد و همچنين مواد غذايي حاوي كربوهيدرات ساده مانند قند و شكر بپرهيزند.
۲) انجام فعاليت بدني سبك يا متوسط در افراد مبتلا به ديابت غيروابسته به انسولين، عارضه‌اي نخواهد داشت.
۳) در طول ساعات روزه‌داري حتما قند خون و اجسام ستوني ادرار بايد در چندين نوبت بررسي شود.
۴) وزن فرد بايد در طول ماه رمضان روزانه كنترل شده و در صورت هر گونه كاهش وزن شديد يا افزايش وزن بيشتر از ۲ كيلوگرم، حتما با پزشك مشورت شود.
۵) در صورت احساس هر گونه علايم ناشي از كاهش يا افزايش شديد قند خون، بايد روزه را باز كنند.
۶) بعد از پايان ماه مبارك رمضان ميزان و نوع داروي مصرفي و همچنين رژيم غذايي به حالت قبل ازماه رمضان بر‌گردد.
۷) اگر براي خوردن سحري بيدار نشوند، بهتر است از روزه گرفتن در آن روز منصرف شوند، زيرا احتمال پايين افتادن قند خون و عوارض ديگر افزايش مي‌يابد.
8) اگر بعد از افطار قند خون بالاي ۲۵۰ باشد، لازم است شب بعد ۲۰ درصد از كالري دريافتي كم شود. اگر هنگام سحر نيز قند خون بالاي ۲۰۰ باشد، بايد از غذاي سحري دفعات بعدي ۲۰ درصد كم شود. چنانچه قند خون بالاي ۳۵۰ باشد، توصيه مي‌شود اصولاً روزه نگيرند.
۹) چنانچه مصرف قرص فراموش شود (خصوصاً در صورتي كه معمولاً قند خون بالاست)، بهتر است آن روز را روزه نگيرند .
۱۰) بيماران ديابتي كه به نحوي دچار عوارض مزمن ديابت بر كليه‌ها، چشم، قلب و … شده‌اند، هر چند ممكن است با روزه گرفتن دچار مشكل حادي نشوند، ولي براي پيشگيري از پيشرفت عوارض مزمن بهتر است روزه نگيرند و يا با متخصص مربوطه مشورت كنند.

روزه‌ داري، عيوب انكساري چشم را تشديد نمي‌كند
روزه‌ داري، عيوب انكساري چشم (نزديك‌ بيني و دوربيني) را تشديد نمي‌كند و جز در موارد نادري مثل نزديك‌ بيني شديد با نمره عينك بالاتر از ۱۸، در موارد ديگر منعي براي روزه‌ داري وجود ندارد. تغذيه عصب بينايي در افراد مبتلا به نزديك بيني شديد با نمره عينك بالاتر از ۱۸، در اثر روزه‌ داري مختل مي‌شود و به همين دليل متخصصان چشم به اين افراد توصيه مي‌كنند روزه نگيرند. بيماران مبتلا به آب سياه با فشار طبيعي دسته ديگري از بيماران چشمي‌ هستند كه روزه‌داري براي آنان ممنوع است.
درباره علت بروز تاري ديد ناشي از گرسنگي بايد گفت تاري ديد كه در برخي از افراد روزه‌ دار ايجاد مي‌شود، ارتباطي به عيوب چشم نداشته و عموما به دليل كم‌خوني، كاهش قند خون، افت فشار خون و يا ناشي از اختلالات خونرساني به چشم و مغز است.

روزه و سلامت رواني
روزه‌ داري در بيماران مبتلا به افسردگي و بيماري‌هاي خفيف علاوه بر اين كه انجام فريضه ديني است، ضمنا به عنوان يك شيوه روان‌ درماني و تغيير رفتار محسوب شده و سلامت رواني را تقويت مي‌كند. روزه‌ داري همچنين قدرت اراده و تصميم‌ گيري و توان اجرايي اين بيماران را نيز افزايش مي‌دهد. البته بيماران مبتلا به اختلالات رواني، بايد علاوه بر تغذيه مناسب در ايام روزه‌ داري، برنامه‌ ريزي خاصي براي مصرف داروهاي خود در افطار و سحر نيز داشته باشند. لازم به يادآوري است كه اگر اين بيماران در طي مراحل بهبود از تغذيه مناسب برخوردار نباشند، از نظر مكانيسم‌هاي تطابق رواني ضعيف‌تر عمل كرده و به خوبي نمي‌توانند با تغييرات حاصله از نظر سبك زندگي روزانه در اين ماه كنار بيايند، در نتيجه با عود و يا تشديد علايم بيماري مواجه مي‌شوند كه به همين دليل توصيه مي‌شود اين قبيل بيماران از روزه‌داري مستمر يك ماهه خودداري كنند.

روزه در سنگ كليه و بيماري‌هاي كليوي
با توجه به اين كه در ماه مبارك رمضان، افراد در معرض كم‌آبي شديد قرار گرفته و مواد زائد با غلظت بالا در ادرارشان دفع مي‌شود، بنابراين در اين ماه براي پيشگيري از تشكيل سنگ‌هاي كليه و سيستم ادراري، بايد مبادرت به مصرف مايعات بيشتري در سحر و افطار نمايند. درعين حال، افرادي كه تشكيل سنگ‌هاي ادراري در آنها فعال بوده و بيش از دو سنگ ادراري ظرف مدت ۶ ماه داشته‌اند و يا هم‌اكنون داراي سنگ ادراري هستند، بهتر است موارد احتياط را در زمينه مصرف مايعات رعايت نمايند، اما روزه‌داراني كه فقط يك نوبت سنگ ادراري درمان شده داشته‌اند، به شرط مصرف آب فراوان بين افطار تا سحر مي‌توانند روزه بگيرند، هر چند ضروري است كه اين افراد كماكان تحت نظر پزشك متخصص باشند.
بيماران كليوي كه تحت درمان دياليز قرار گرفته‌اند، بايد از روزه گرفتن خودداري كنند. با توجه به اينكه بيماران دياليزي قدرت تطابق پرخوري و كم‌خوري را ندارند و بيشتر اوقات هم كم‌اشتها هستند، از نظر پزشكي، قادر به روزه گرفتن نمي‌باشند.
در خصوص روزه‌ داري براي بيماران كليوي (سنگ‌ ساز)، توصيه‌مي‌شود كه اين افراد در طول روزه‌داري از انجام فعاليت فيزيكي سنگين و قرار گرفتن در معرض تعريق، خودداري نمايند و در طول شب براي رقيق كردن ادرار و شستشوي كليه‌ها مايعات فراوان بنوشند، تا حد امكان حجم غذاي دريافتي را كمتر نموده و به خصوص در مواقع سحري، غذاي سبك و آب زياد بنوشند و مصرف غذاهاي حاوي املاح سنگ‌ ساز (مانند نوشابه‌هاي گازدار، غذاهاي با منشا حيواني كه به علت دارا بودن فسفات زياد، دفع كلسيم از ادرار را افزايش مي‌دهند) و غذاهاي حاوي اگزالات (از قبيل كاكائو، چاي پررنگ، آجيل و سبزيجاتي مانند، اسفناج، كلم، ريواس و گوجه فرنگي) را كاهش دهند.

روزه گرفتن براي مبتلايان به عدم تناسب وزن
برخي از مبتلايان به اضافه وزن، به منظور لاغر شدن تحت رژيم‌هاى درمانى هستند و با آمدن ماه مبارك رمضان دچار سردرگمي‌مي‌شوند، زيرا محدوديت‌هاى ويژه غذايى آنان، زمان بندي خاص صرف غذا را مي‌طلبد كه در ماه مبارك اين زمان‌بندى‌ها به هم مى‌خورد. لازم به ذكر است كه رژيم غذايى اين گونه افراد تغيير عمده‌اي پيدا نمي‌كند و تنها با چند جابه‌جايى جزئى و رعايت چند مسأله مهم به همان نتايج مقرر دست خواهند يافت. در واقع اين افراد همان مقدار مواد غذايي رژيم خاص خود را دريافت مي‌نمايند، ولي ساعات دريافت غذا تا حدودي تغيير مي‌يابد. به عنوان مثال، در روزهاي عادي فاصله زماني بين وعده‌هاي شام و صبحانه روز بعد، حدود ۱۰ ساعت مي‌باشد.

به همين ترتيب در روزهاي ماه مبارك نيز مدت زماني بين ۱۴-۱۰ ساعت بين سحري يك شب با افطار شب بعد فاصله وجود دارد. توصيه مي‌شود صبحانه معمول روزهاي غير روزه‌داري را در افطار صرف نموده و با فاصله قابل قبولي شام را بر اساس شام روزهاي معمول (غير روزه‌داري)، صرف كنند. ضمنا ناهار روزهاي معمول، در ايام روزه‌داري به سحري منتقل مي‌شود. بديهي است كه ميان وعده‌هاي روزهاي معمول (شامل آنچه كه در قبل از ظهر و عصرانه صرف مي‌شد) نيز، بين افطار و زمان خواب قابل صرف مي‌باشند.
بهترين زمان براى انجام فعاليت بدنى آهسته و پيوسته، بعد از افطار است، چرا كه انجام ورزش در طول روز موجب از دست دادن انرژى و تعريق گرديده و به نوبه خود مي‌تواند سبب ضعف، بى‌حالى و سرگيجه شود. انجام پياده‌روى آهسته و پيوسته پس از افطار علاوه بر مصرف كالري، با ايجاد حركات عضلات شكم موجب به حركت واداشتن دستگاه گوارش و كمك به هضم مواد غذايى خورده شده مي‌شود.
كساني كه تا حدودي لاغر هستند، مي‌توانند به شرطي كه غذاي كافي را در وعده‌هاي افطار تا سحر دريافت كنند، اقدام به روزه‌ داري نمايند. بايد توجه داشت كه استفاده از مواد خيلي شيرين مانند زولبيا، باميه، شيريني و كيك به هنگام سحر به اشتها لطمه زده و تنها مدت زمان كوتاهي قند خون فرد را بالا نگه مي‌دارند، بنابراين در هنگام سحر بهتر است از غذاهايي مثل سبزيجات، ميوه‌جات، مغزهاي گياهي، پنير، سبزي، گردو، نان، گوجه‌فرنگي، خيار، ميزان مناسب چاي و يا آب ولرم استفاده شود.

روزه و بيماري‌هاي قلبي
پزشكان معتقدند در اين ماه به دليل آن‌كه افراد از پرخاشگري، رفتارهاي تهاجمي، استرس و هيجان، كشيدن سيگار، مصرف چاي و قهوه دوري مي‌كنند، بنابراين امكان بروز سكته قلبي در آنها كاهش مي‌يابد. مجموعه اين تغييرات در وضعيت رفتار و تغذيه افراد، دو عامل مهم جهت حفظ سلامتي فرد در طول ماه مبارك رمضان است.
روزه به كاهش پرفشاري خون كمك مي‌كند. افراد مبتلا به پرفشاري خون، بايد در طول روز، فشار خون خود را چك كنند. اگر در طول روز، بيمار دچار تغيير و بالا رفتن فشار خون شود، نبايد روزه بگيرد، اما اگر در طول روز فشار خون فرد تغيير نكرد، روزه گرفتن موردي ندارد.
حدود بيست روز پس از شروع ماه مبارك رمضان ميزان «هموسيستئين»، اصلي‌ترين عامل بروز سكته قلبي در خون افراد به‌شدت كاهش مي‌يابد. از طرف ديگر، ميزان كلسترول خوب (HDL) نيز افزايش يافته و غلظت خون هم در حد طبيعي قرار مي‌گيرد. كاهش ميزان تري گليسيريد‌ها و كلسترول بد (LDL) از ديگر اثرات مثبت ناشي از روزه‌داري در اين افراد خواهد بود.
بيماران قلبي- عروقي بايد طبق يك رژيم غذايي خاص روزه بگيرند و از مصرف غذاي سنگين در افطار خودداري نموده و درعين حال رژيم پايين آورنده فشار خون تجويز شده توسط مشاور تغذيه را رعايت نمايند. علاوه بر اين، عدم استفاده از غذاهاي نفخ‌آور (مانند حبوبات و شير در افرادي كه مدت زمان طولاني شير مصرف نكرده‌اند) و پرهيز از استرس براي اين بيماران توصيه مي‌شود. اين افراد براي تنظيم ميزان داروي مورد نياز خود با مشورت پزشك مي‌توانند از داروهايي با اثر درازمدت استفاده كنند و مصرف داروهاي ديورتيك را كاهش دهند.

روزه گرفتن در بارداري و شيردهي
زنان باردار در سه ماه اول بارداري به ويژه هشت هفته اول به دليل تشكيل سلول‌هاي مغزي جنين نبايد روزه بگيرند. پس از آن نيز تنها در صورتي يك خانم باردار مي‌تواند روزه بگيرد كه فعاليت روزانه كمي‌ داشته باشد و آزمايش‌هاي خون و ادرار او نيز طبيعي باشد. خانم‌هاي شيرده از ماه دوم شيردهي درصورتي كه كاهش شير در آنها اتفاق نيفتد و احساس ضعف و بي حالي شديد و يا سردرد و عوارض مشابه نداشته باشند، مي‌توانند همزمان روزه بگيرند.

روزه‌ داري در مبتلايان به نقرس
غذا نخوردن، روزه‌داري‌هاي طولاني و رژيم‌هاي كم كربوهيدرات به دليل ايجاد حالت كتوز مي‌توانند موجب تسريع حملات نقرس شوند. اين بيماري گاه منجر به جراحي مي‌شود. با پيشرفت بيماري، علايم سريع‌تر و براي مدت طولاني‌تر بروز مي‌كنند. براي جلوگيري از تشديد بيماري، عموما (طبق توصيه متخصص) بهتر است روزه‌داري انجام نشود.

روزه‌ داري در مبتلايان به صرع
افراد مبتلا به صرع كه بايد قرص‌هاي ضد تشنج استفاده كنند، نمي‌توانند روزه بگيرند، زيرا ممكن است در طول روز دچار كاهش كلسيم و يا قند خون شده و تشنج كنند.

روزه‌ داري براي مبتلايان به كم‌خوني
در كساني كه سطح شاخص‌هاي خوني در مرز پايين محدوده طبيعي مي‌باشد، كاهش دريافت مواد مغذي در ماه رمضان ممكن است ميزان اين شاخص‌ها را باز هم كاهش دهد. چنانچه شدت كم‌خوني در افراد بالا باشد به گونه‌اي كه نيازمند دريافت مكمل آهن در چند نوبت روزانه باشند، روزه‌داري قابل توصيه نخواهد بود.
كساني كه مبتلا به كم‌خوني خفيف تا متوسط هستند بايد به كيفيت غذاي مصرفي خود در اين ماه مبارك توجه بيشتري نمايند و مصرف مواد غذايي غني از آهن و پروتئين‌ها به ويژه پروتئين‌هاي از نوع هم (اولويت گوشت قرمز به پروتئين گياهي) را افزايش دهند. همچنين مصرف ميوه‌هاي خشك به خصوص زردآلو و تمشك و مصرف آجيل خام (مانند پسته و بادام) براي آنها مفيد است. اين افراد بايد از مصرف چاي تا ۲ ساعت بعد از غذا به ويژه پس از مصرف مواد غذايي غني از آهن پرهيز كنند.

 

 

سپاس از دكتر احمدرضا درستي متخصص تغذيه عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران


دسته ها : مجله سلامت 3
دوشنبه 24 5 1390 1:41 صبح
X